Międzynarodowe i europejskie prawo karne
Czy wobec Pana/Pani skierowano wniosek o ekstradycję, wydano europejski nakaz aresztowania lub czerwoną notę INTERPOL-u? Takie postępowania mogą mieć poważne konsekwencje dla Pana/Pani wolności, możliwości podróżowania oraz sytuacji osobistej i zawodowej. Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin działa we Francji i za granicą w postępowaniach ekstradycyjnych, w sprawach wykonania europejskich nakazów aresztowania oraz w postępowaniach o usunięcie czerwonych not INTERPOL-u.
Ekstradycja: kwestionowanie wniosku o wydanie obcemu państwu
Ekstradycja to procedura, w ramach której jedno państwo wydaje osobę innemu państwu, które jej poszukuje w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania wyroku, na warunkach określonych we właściwych przepisach.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin reprezentuje osoby, wobec których złożono wniosek o ekstradycję, na każdym etapie postępowania, w szczególności:
- od chwili zatrzymania i doręczenia wniosku;
- podczas posiedzeń dotyczących pozbawienia wolności (wniosek o zwolnienie oraz zastosowanie dozoru sądowego lub dozoru elektronicznego) w ramach postępowania ekstradycyjnego;
- podczas posiedzeń przed chambre de l'instruction (izbą śledczą sądu apelacyjnego);
- przy analizie środków odwoławczych przysługujących od decyzji wydanych w postępowaniu;
Analiza obejmuje prawidłowość postępowania, prawne przesłanki ekstradycji oraz ewentualne przeszkody w wydaniu. Może prowadzić w szczególności do zbadania podnoszonego ryzyka tortur lub nieludzkiego bądź poniżającego traktowania, gwarancji rzetelnego procesu oraz warunków pozbawienia wolności w państwie wzywającym.
Argumenty, na które można się powołać, zależą od okoliczności sprawy, obowiązujących umów międzynarodowych oraz dowodów pozwalających uprawdopodobnić podnoszone ryzyko.
Europejski nakaz aresztowania: kwestionowanie wykonania nakazu
Europejski nakaz aresztowania (ENA) to orzeczenie sądowe wydane przez państwo członkowskie Unii Europejskiej w celu aresztowania i przekazania osoby przez inne państwo członkowskie na potrzeby postępowania karnego albo wykonania kary lub środka zabezpieczającego polegających na pozbawieniu wolności.
W odróżnieniu od ekstradycji, stosowanej wobec wniosków państw spoza Unii Europejskiej, europejski nakaz aresztowania opiera się na mechanizmie wzajemnego uznawania orzeczeń między organami sądowymi państw członkowskich i stanowi w ten sposób „przyspieszoną ekstradycję”. Jego ramy określa decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r., transponowana do prawa francuskiego w Kodeksie postępowania karnego.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin działa w postępowaniach dotyczących europejskiego nakazu aresztowania, w szczególności gdy osoba poszukiwana zostaje zatrzymana we Francji na wniosek innego państwa członkowskiego lub gdy postępowanie dotyczy nakazu wydanego przez organy francuskie. Działania mogą obejmować w szczególności:
- analizę przesłanek wydania i wykonania nakazu;
- pomoc podczas doprowadzenia przed chambre de l'instruction;
- analizę gwarancji procesowych i praw osoby poszukiwanej;
- wskazanie podstaw odmowy przekazania, na które można się powołać;
- wnikliwą analizę prawa Unii Europejskiej i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
Skargi do ETPC, TSUE i komitetów ONZ ds. ochrony praw podstawowych
Orzeczenie francuskiego sądu nie zawsze zamyka drogę do dalszych środków prawnych. W niektórych sytuacjach można rozważyć skargę do sądów europejskich lub organów traktatowych ONZ, zwłaszcza gdy postępowanie ekstradycyjne lub dotyczące wykonania europejskiego nakazu aresztowania rodzi pytania o przestrzeganie praw podstawowych.
Przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPC), w wyjątkowych okolicznościach, gdy istnieje bezpośrednie ryzyko nieodwracalnego naruszenia prawa chronionego Konwencją, można rozważyć wniosek o zastosowanie środka tymczasowego – takiego jak wstrzymanie ekstradycji lub wykonania europejskiego nakazu aresztowania – na podstawie art. 39 Regulaminu Trybunału. Ta pilna procedura podlega ścisłym warunkom.
Skargę indywidualną co do meritum można rozważyć pod warunkiem spełnienia wymogów dopuszczalności, w szczególności wyczerpania krajowych środków odwoławczych i dochowania czteromiesięcznego terminu od wydania ostatecznego orzeczenia krajowego.
Jeżeli sytuacja dotyczy naruszenia prawa Unii Europejskiej przez państwo członkowskie, można złożyć skargę do Komisji Europejskiej.
Wreszcie niektóre organy traktatowe ONZ, w szczególności Komitet Praw Człowieka i Komitet przeciwko Torturom, mogą rozpatrywać zawiadomienia indywidualne dotyczące naruszenia praw gwarantowanych traktatami, które leżą w ich kompetencji. Komitety te mogą również stosować środki tymczasowe, takie jak wstrzymanie ekstradycji lub wykonania europejskiego nakazu aresztowania.
Wniosek o usunięcie czerwonej noty INTERPOL-u
Czerwona nota INTERPOL-u to międzynarodowy komunikat rozpowszechniany na wniosek państwa członkowskiego INTERPOL-u w celu ustalenia miejsca pobytu osoby poszukiwanej i zwrócenia się o jej tymczasowe zatrzymanie z myślą o ekstradycji, przekazaniu lub podobnym środku. Opiera się na nakazie aresztowania lub orzeczeniu sądowym wydanym w państwie, które złożyło wniosek.
Czerwona nota sama w sobie nie jest międzynarodowym nakazem aresztowania. Nie zobowiązuje automatycznie państw do zatrzymania: organy krajowe stosują własne prawo, decydując o dalszym postępowaniu.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin pomaga osobom objętym czerwoną notą w ubieganiu się o jej usunięcie poprzez umotywowany wniosek skierowany do Komisji Kontroli Zbiorów INTERPOL-u (CCF).
Najczęściej zadawane pytania
Co zrobić w przypadku zatrzymania w związku z wnioskiem o ekstradycję?
Ważne jest, aby jak najszybciej zwrócić się o pomoc do adwokata, biorąc pod uwagę terminy i wagę pierwszych etapów postępowania. Adwokat może przeanalizować sytuację procesową, wydane decyzje oraz możliwe argumenty obrony.
Czym różni się ekstradycja od europejskiego nakazu aresztowania?
Ekstradycja to procedura, w ramach której jedno państwo wydaje osobę innemu państwu, które jej poszukuje w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania wyroku, na warunkach określonych we właściwych przepisach. Opiera się na obowiązujących umowach międzynarodowych, a w prawie francuskim – na Kodeksie postępowania karnego. Obejmuje etap sądowy przed chambre de l'instruction, a następnie etap rządowy: we Francji jest to dekret ekstradycyjny.
Europejski nakaz aresztowania (ENA) to orzeczenie sądowe wydane przez państwo członkowskie Unii Europejskiej w celu aresztowania i przekazania osoby poszukiwanej przez inne państwo członkowskie. Opiera się na wzajemnym uznawaniu orzeczeń sądowych i jest rozpatrywany wyłącznie przez organy sądowe, bez udziału rządu. Procedura jest więc szybsza niż ekstradycja.
Czy czerwona nota INTERPOL-u to to samo co międzynarodowy nakaz aresztowania?
Nie. Czerwona nota wzywa organy państw członkowskich do ustalenia miejsca pobytu osoby i zwraca się o jej tymczasowe zatrzymanie z myślą o przekazaniu lub ekstradycji. Sama w sobie nie stanowi międzynarodowego nakazu aresztowania, a jej skutki zależą w szczególności od prawa obowiązującego w danym państwie.
Czy można doprowadzić do usunięcia czerwonej noty INTERPOL-u?
Można złożyć do Komisji Kontroli Zbiorów INTERPOL-u wniosek o usunięcie czerwonej noty. Możliwość jej usunięcia zależy od rozpatrzenia wniosku i zgodności danych z zasadami obowiązującymi w INTERPOL-u. Wyniku nie można zagwarantować z góry.
Czy można wnieść skargę do ETPC po orzeczeniu Cour de cassation lub Conseil d'État?
Skargę można rozważyć, gdy spełnione są wymogi dopuszczalności, w szczególności wyczerpanie właściwych krajowych środków odwoławczych. Termin na jej wniesienie wynosi co do zasady cztery miesiące od wydania ostatecznego orzeczenia krajowego. Niekorzystne orzeczenie samo w sobie nie przesądza o naruszeniu Konwencji.
Czy ETPC może wstrzymać ekstradycję?
W wyjątkowych okolicznościach Trybunał może wskazać środki tymczasowe na podstawie art. 39 swojego Regulaminu, w szczególności gdy ekstradycja naraża osobę na bezpośrednie ryzyko nieodwracalnego naruszenia prawa chronionego Konwencją. Zastosowanie takich środków zależy od wnikliwej oceny okoliczności i przedstawionych dowodów.
Czy Kancelaria może prowadzić sprawę międzynarodową zdalnie?
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin może rozważyć możliwość zdalnego działania w sprawach o wymiarze międzynarodowym, w zależności od czynności do wykonania, obowiązujących przepisów proceduralnych i wymaganych form reprezentacji.