Prawo międzynarodowe i prawa człowieka
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin działa w zakresie prawa międzynarodowego publicznego oraz międzynarodowej ochrony praw człowieka. Doradza klientom w złożonych kwestiach dotyczących przywilejów i immunitetów, statusu funkcjonariuszy międzynarodowych, relacji z organizacjami międzynarodowymi oraz skarg do sądów europejskich i organów traktatowych ONZ. Wiedza Kancelarii opiera się w szczególności na doświadczeniu zawodowym zdobytym w Biurze Spraw Prawnych ONZ, w Biurze Norm Międzynarodowych i Spraw Prawnych UNESCO oraz w Izbie Pierwszej Instancji I Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK).
Przywileje i immunitety funkcjonariuszy międzynarodowych, organizacji i dyplomatów
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin doradza i pomaga klientom w kwestiach dotyczących przywilejów i immunitetów w prawie międzynarodowym, w szczególności gdy postępowanie krajowe, spór lub decyzja administracyjna rodzi wątpliwości co do ich zakresu lub stosowania. Jej działania mogą dotyczyć w szczególności:
- funkcjonariuszy i pracowników organizacji międzynarodowych: zakresu immunitetu funkcjonalnego, czynności dokonanych w ramach pełnienia funkcji, procedury uchylenia immunitetu oraz relacji z organami krajowymi;
- organizacji międzynarodowych: immunitetu jurysdykcyjnego i egzekucyjnego, zakresu umów w sprawie siedziby, statusu prawnego, relacji z państwem przyjmującym oraz związku z prawem krajowym;
- dyplomatów i urzędników konsularnych: przywilejów, immunitetów i nietykalności przewidzianych w Konwencjach wiedeńskich z 1961 r. o stosunkach dyplomatycznych i z 1963 r. o stosunkach konsularnych.
Takie kwestie mogą pojawić się, gdy funkcjonariusz międzynarodowy staje się stroną postępowania przed sądem krajowym, gdy organizacja międzynarodowa zostaje pozwana lub gdy trzeba ustalić, czy immunitet stoi na przeszkodzie wykonywaniu kompetencji przez organ krajowy.
Zakres immunitetu należy oceniać indywidualnie, w zależności od statusu osoby lub organizacji oraz charakteru danych czynności.
Skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC)
Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpatruje skargi dotyczące naruszenia praw gwarantowanych Europejską Konwencją Praw Człowieka, pod warunkiem spełnienia wymogów dopuszczalności.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin pomaga klientom w ocenie dopuszczalności skargi i w przygotowaniu argumentacji prawnej dotyczącej zarzucanych naruszeń. Podnoszone kwestie mogą dotyczyć w szczególności prawa do rzetelnego procesu, zakazu tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania, prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego czy wolności wypowiedzi.
Wniesienie skargi do ETPC podlega ścisłym warunkom, w szczególności wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych i dochowaniu czteromiesięcznego terminu od wydania ostatecznego orzeczenia krajowego.
Prawo Unii Europejskiej: Komisja Europejska i TSUE
Jeżeli sytuacja wskazuje na możliwe naruszenie prawa Unii przez państwo członkowskie, można złożyć skargę do Komisji Europejskiej, w szczególności na podstawie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Komisja ocenia, jakie kroki podjąć, a jeśli uzna, że doszło do uchybienia, może wszcząć postępowanie przeciwko danemu państwu przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin rozważa również zasadność wniesienia przed sądem krajowym pytania prejudycjalnego dotyczącego wykładni lub ważności prawa Unii. Mechanizmy te nie stanowią indywidualnych środków odwoławczych równoważnych apelacji od orzeczenia krajowego.
Zawiadomienia indywidualne do organów traktatowych ONZ
Niektóre komitety ONZ, zwane organami traktatowymi, mogą rozpatrywać zawiadomienia indywidualne, czyli skargi dotyczące naruszenia praw gwarantowanych traktatami międzynarodowymi, które leżą w ich kompetencji.
Komitetów tych jest dziesięć:
- Komitet Praw Człowieka (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych);
- Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW);
- Komitet przeciwko Torturom (CAT);
- Komitet Praw Dziecka (CRC);
- Komitet ds. Ochrony Praw Wszystkich Pracowników Migrujących i Członków ich Rodzin (CMW);
- Podkomitet ds. Zapobiegania Torturom;
- Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Rasowej (CERD);
- Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (CESCR);
- Komitet Praw Osób Niepełnosprawnych (CRPD);
- Komitet ds. Wymuszonych Zaginięć (CED).
Każdy z tych komitetów czuwa nad przestrzeganiem praw zapisanych w konwencji międzynarodowej, na mocy której został powołany, w szczególności rozpatrując zawiadomienia indywidualne oraz formułując stanowiska i zalecenia wobec zainteresowanych państw-stron, aby naprawiły naruszenia praw i wolności zapisanych w odpowiednich konwencjach.
Kancelaria Mecenas Agnieszki Martin pomaga klientom w kierowaniu zawiadomień do tych komitetów.
W niektórych pilnych sytuacjach można również wnioskować o środki tymczasowe lub zabezpieczające, aby zapobiec nieodwracalnej szkodzie w czasie rozpatrywania zawiadomienia.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest immunitet funkcjonariusza międzynarodowego?
Immunitet to uznany przez prawo międzynarodowe przywilej, który wyłącza osobę lub podmiot spod jurysdykcji sądów danego państwa (immunitet jurysdykcyjny) lub spod środków przymusu stosowanych przez jego organy (immunitet egzekucyjny). W przypadku funkcjonariusza międzynarodowego ma on co do zasady charakter funkcjonalny: obejmuje wyłącznie czynności dokonane w charakterze urzędowym, a nie te związane z życiem prywatnym.
Zgodnie z Konwencją o przywilejach i immunitetach Narodów Zjednoczonych z dnia 13 lutego 1946 r. (art. V, sekcja 18) funkcjonariusze Organizacji korzystają w szczególności z immunitetu jurysdykcyjnego w odniesieniu do czynności dokonanych w charakterze urzędowym, w tym wypowiedzi ustnych i pisemnych: nie mogą być z tego tytułu ścigani ani pozywani przed sądami krajowymi. Są ponadto zwolnieni z wszelkich podatków od uposażeń i wynagrodzeń wypłacanych przez Organizację, z obowiązku służby wojskowej oraz – wraz z małżonkami i członkami rodziny pozostającymi na ich utrzymaniu – z ograniczeń imigracyjnych. Sekretarz Generalny i zastępcy sekretarza generalnego korzystają z przywilejów i immunitetów przysługujących przedstawicielom dyplomatycznym (sekcja 19).
Immunitety te przyznaje się w interesie Organizacji, a nie dla osobistej korzyści zainteresowanych: Sekretarz Generalny ma prawo i obowiązek uchylić immunitet, jeżeli utrudniałby on wymiar sprawiedliwości, a jego uchylenie nie szkodzi interesom Organizacji (sekcja 20). Dokładny reżim zależy od aktów właściwych dla każdej organizacji, w szczególności od jej umowy w sprawie siedziby.
Czy organizację międzynarodową można pozwać przed sądem francuskim?
Możliwość wszczęcia postępowania przeciwko organizacji międzynarodowej zależy w szczególności od jej immunitetu jurysdykcyjnego, obowiązujących konwencji, umowy w sprawie siedziby oraz orzecznictwa. Istnienie i zakres immunitetu należy badać w świetle okoliczności sporu i gwarancji procesowych, o które chodzi.
Kiedy można wnieść skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka?
Skarga indywidualna musi spełniać wymogi dopuszczalności przewidziane w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Co do zasady krajowe środki odwoławcze muszą zostać wyczerpane, a skargę należy wnieść w terminie czterech miesięcy od wydania ostatecznego orzeczenia krajowego.
Czy osoba prywatna może zwrócić się bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej?
Bezpośredni dostęp do TSUE ogranicza się do środków prawnych przewidzianych w traktatach i podlega ścisłym warunkom. W zależności od sytuacji sąd krajowy może zadać pytanie prejudycjalne albo można złożyć do Komisji Europejskiej skargę na zarzucane naruszenie prawa Unii przez państwo członkowskie, z myślą o skierowaniu sprawy do TSUE.
Czy można złożyć zawiadomienie przeciwko Francji do komitetu ONZ?
Zawiadomienie indywidualne przeciwko Francji można rozważyć przed organem traktatowym właściwym do rozpatrzenia danej skargi, pod warunkiem spełnienia wymogów dopuszczalności przewidzianych w odpowiednim traktacie i procedurze.